Tereny przyrodniczo cenne

Park Krajobrazowy Puszczy Knyszyńskiej im. Witolda Sławińskiego

W gminie Czarna Białostocka ok. 75 % obszaru stanowią tereny leśne i zielone wchodzące w skład Puszczy Knyszyńskiej. Główna formą ochrony przyrody na tym obszarze jest Park Krajobrazowy Puszczy Knyszyńskiej im. Profesora Witolda Sławińskiego . Park łącznie zajmuje powierzchnię 74 447 ha, z czego 15 405,58 ha znajduje się na terenie gminy Czarna Białostocka. Został utworzony w 1988 roku. Celem powołania PKPK była ochrona i zachowanie zasobów przyrodniczych, walorów kulturowych i historycznych Puszczy Knyszyńskiej, a także stworzenie warunków do prowadzenia działalności naukowej i dydaktycznej oraz rozwijanie turystyki kwalifikowanej i wypoczynku. PKPK obejmuje pagórkowate tereny w dorzeczu Supraśli i Sokołdy porośnięte lasami większej części Puszczy Knyszyńskiej.

Ochronie podlegają tu drzewostany, leśne doliny rzeczne, liczne źródliska oraz różne formy geomorfologiczne (moreny czołowe, zagłębienia wytopiskowe) charakterystyczne dla polodowcowego krajobrazu tego terenu. Lasy, o charakterze borealnym, pokrywają około 80% powierzchni Parku. Dominują tu głównie drzewostany sosnowe i sosnowo-świerkowe. W północnej i południowej części Puszczy występują grądy, a wzdłuż dolin rzek i strumieni łęgi jesionowo-olszowe i olsy. Można tu spotkać również rzadkie zbiorowiska boru bagiennego Wśród roślinności nieleśnej cenne są śródleśne zbiorowiska źródliskowe i torfowiskowe o wysokim stopniu naturalności.

Ogólna liczba roślin naczyniowych liczy sobie około 850 gatunków, w tym wiele z nich podlega ochronie prawnej lub stanowi rzadkość w skali krajowej np.: pióropusznik strusi, widłak wroniec, brzoza niska, chamedafne północna, arnika górska, lilia złotogłów, wawrzynek wilczełyko i pełnik europejski.. Duże zróżnicowanie wykazuje także flora porostów, grzybów i mszaków, często o charakterze reliktowym.

Lasy Parku zamieszkują jelenie, łosie, sarny, borsuki, bobry i jenoty oraz rzadko spotykane orzesznice i koszatki. W Parku występuje także ryś, wilk i żubr. Awifauna Parku jest bogata. Żyją tutaj m.in. takie gatunki, jak: bocian czarny, orlik krzykliwy, dzięcioł trójpalczasty, kania ruda i czarna, głuszec, cietrzew i jarząbek.

Szczególnie cenne przyrodniczo obszary są objęte ochroną rezerwatową. Na terenie gminy znajduje się 5 rezerwatów: ekologiazisk, Taboły, Krzemianka, Jesionowe Góry i Karczmisko. Cennym walorem krajobrazu gminy Czarna Białostocka są też liczne pomniki przyrody.

Rezerwat Budzisk

Rezerwat leśny, o powierzchni 328,51 ha, w tym 17 ha podlega ścisłej ochronie. Położny jest na terenie gmin: Czarna Białostocka i Supraśl. Utworzony w 1987 roku w celu ochrony pozostałych naturalnych fragmentów Puszczy Knyszyńskiej ze zbiorowiskami leśnymi grądowymi i torfowiskowo - bagiennymi. Szczególnie atrakcyjne są liczne źródliska, dające początek wielu drobnym strumieniom oraz torfowiska wysokie.  

Flora rezerwatu liczy ponad 279 gatunków roślin naczyniowych rodzimych, stanowiących naturalne składniki szaty roślinnej rezerwatu. W tym jest 17 gatunków drzew, 19 gatunków krzewów, 6 gatunków krzewinek i 2 pnącza. Wśród roślin naczyniowych jest wiele gatunków rzadkich, w tym 17 podlegających ochronie prawnej. Szczególnie ciekawa jest także obfitość rzadkich gatunków porostów, mszaków i paprotników. Ze zwierząt spotkać tu można jelenia, łosia, sarnę, dzika, lisa, jenota, borsuka, a rzadziej też wilka i rysia. Bogata jest też ornitofauna.

Rezerwat Taboły

Rezerwat leśny, o powierzchni 350 ha. Utworzony w 1991 roku w celu zachowania ze względów naukowych i dydaktycznych fragmentu Puszczy Knyszyńskiej odznaczającego się występowaniem boru mechowiskowego oraz boru świerkowego torfowcowego.

Rezerwat Krzemianka

Rrezerwat leśno - archeologiczny, o powierzchni 230,91 ha, należący do Gmin: Czarna Białostocka i Dobrzyniewo, położony w zachodniej części Puszczy Knyszyńskiej. Utworzony w 1987 roku w celu zachowania w naturalnym stanie łęgów olszowo - jesionowych i łąk w dolinie rzeki "Krzemianki" wraz z licznymi źródliskami oraz kopalnią krzemienia z epoki brązu tj. 3000 lat temu.

Rezerwat Jesionowe Góry

Rezerwat leśny, o powierzchni 375,55 ha, należący do Gminy Czarna Białostocka, leży w północnej części Puszczy Knyszyńskiej. Utworzony w 1987 roku celem zachowania fragmentu Puszczy Knyszyńskiej o zróżnicowanej serii zbiorowisk na siedliskach bagiennych i mieszanych o wysokim stopniu naturalności i z dorodnym wielogatunkowym starodrzewem. Flora rezerwatu odznacza się obecnością szeregu rzadkich składników flory, w tym 15 podlegających ochronie prawnej. Są to: widłaki: jałowcowaty, goździsty, wroniec; rosiczka okrągłolistna, groszek wschodniokarpacki, wawrzynek wilczełyko, bluszcz pospolity, lilia złotogłów, liczne storczyki: storczyk plamisty, listera sercowata, listera jajowata, gnieźnik leśny, tajęża jednostronna, żłobik koralowaty. Około połowy powierzchni rezerwatu zajmują zbiorowiska torfowiskowe.

Rezerwat Karczmisko

Rezerwat leśny, o powierzchni 16,57 ha, należący do Gminy Czarna Białostocka, położony w północno - zachodniej części Puszczy Knyszyńskiej. Utworzony w 1987 roku w celu zachowania w naturalnym stanie zbiorowisk leśnych typu boru mieszanego sosnowo - świerkowego charakterystycznego dla Puszczy Knyszyńskiej wraz z licznym starodrzewem.

Plany w zakresie ochrony przyrody

Na terenie gminy istnieje wiele obszarów przyrodniczo cennych i osobliwości przyrodniczych. Kilka z nich w zasługuje na objęcie ochronę prawną tj. utworzenie rezerwatu lub tereny chronionego. Obiekty projektowane do ochrony rezerwatowej to:

• "Czarna Rzeczka"- teren obejmujący puszczańską rzeczkę wraz z jej doliną, o powierzchni 264 ha,
• "Łazarz" - teren torfowiska wysokiego o pow. 60 ha,
• "Tajga" - teren porośnięty świerczyną bagienną i obfitujący w siedliska torfowiskowo bagienne o pow. 350 ha,
• "Lacka ekologiaa" - ochrona lasu grądowego oraz boru bagiennego w pobliżu źródlisk rzeczki Czarna.